Το συνέδριο «Δημιουργική Γραφειοκρατία» πραγματοποιήθηκε στις 27 Νοεμβρίου 2025, με σκοπό τη διερεύνηση της ευρηματικότητας και της συμμετοχής των πολιτών/τριών στο πλαίσιο της δημόσιας διοίκησης.
Το συνέδριο «Δημιουργική Γραφειοκρατία: Δημόσια διοίκηση, ευρηματικότητα και συμμετοχή των πολιτών» έγινε με στόχο να ανοίξει έναν ουσιαστικό διάλογο γύρω από τον τρόπο διαμόρφωσης και εφαρμογής των δημόσιων πολιτικών στην Ελλάδα. Η εκδήλωση συνδιοργανώθηκε από τους οργανισμούς among και STIPO Greece και εντάσσεται στο ευρύτερο έργο “CERV – PLACEMAKING FOR CLIMATE MITIGATION”, το οποίο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το πρόγραμμα του συνεδρίου περιελάμβανε τέσσερις θεματικές ενότητες, οι οποίες μελετήθηκαν μέσω της μεταφοράς του Παγόβουνου (Iceberg Model), διαχωρίζοντας τα ζητήματα της δημόσιας διοίκησης σε ορατά μοτίβα, διαδικαστικές δομές και βαθύτερες πολιτισμικές αξίες.
11 ομιλητές
6 ώρες
4 sessions
1ο session (Κορυφή του παγόβουνου): Καινοτόμες πολιτικές στη δημόσια διοίκηση
Η πρώτη θεματική ενότητα «Καινοτόμες πολιτικές στη δημόσια διοίκηση» εστίασε στην κορυφή του παγόβουνου, στο επίπεδο στο οποίο αντιλαμβανόμαστε και παρατηρούμε τα γεγονότα, δηλαδή τα ορατά διαχρονικά μοτίβα και τις δυσκολίες της δημόσιας διοίκησης. Ο κύριος στόχος αυτής της συνεδρίας, με ομιλητές τον Nathan Hayduk (Creative Bureaucracy Festival) και τη Θάλεια Ρίζου (among), ήταν να παρουσιάσει την έννοια της Δημιουργικής Γραφειοκρατίας, της Δημόσιας Διοίκησης και της Καινοτομίας.
- Ο Nathan Hayduk (International Programme and Partnerships Manager, Creative Bureaucracy Festival) τόνισε, αναφερόμενος στον Charles Landry, ότι «δεν μπορείς να έχεις δημιουργικές πόλεις χωρίς δημιουργική γραφειοκρατία». Η κεντρική ιδέα είναι η μετάβαση από το δόγμα του «όχι επειδή» (“no because”) στο «ναι, αν» (“yes if”).
- Η Θάλεια Ρίζου (σύμβουλος πολιτικής καινοτομίας / Διευθύντρια among) έθεσε το πλαίσιο για τον ρόλο του δημοσίου λειτουργού ώστε να υπάρξει αλλαγή: «Δεν μπορείς να έχεις μια δημιουργική, βιώσιμη πόλη, χωρίς έναν δημιουργικό γραφειοκράτη… που θα επιχειρήσει για να συμβεί αυτό».
Η κεντρική διαπίστωση της συνεδρίας ήταν ότι η Δημιουργική Γραφειοκρατία αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη δημιουργία βιώσιμων πόλεων. Για να αντιμετωπιστούν τα ορατά μοτίβα της δυσλειτουργίας της δημόσιας διοίκησης, απαιτείται μια θεμελιώδης αλλαγή νοοτροπίας, υιοθετώντας την προσέγγιση του «ναι, αν…». Η συζήτηση ανέδειξε ότι τα ορατά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι πολίτες/τριες, όπως η δυσκαμψία και η επιβολή προστίμων, συχνά δεν πηγάζουν από την ίδια τη νομοθεσία, αλλά από την ερμηνεία του νόμου. Μέσω άμεσης αλληλεπίδρασης, το κοινό απέδωσε αρχικά αρνητικές έννοιες στους θεσμούς, συνδέοντας τον «Δημόσιο υπάλληλο» με τον «ωχαδερφισμό» και τη «Γραφειοκρατία» με την «αδιαφάνεια». Ωστόσο, καθώς η συνεδρία εξελισσόταν, παρατηρήθηκε μια γνωστική μετατόπιση, όπου η «Γραφειοκρατία» άρχισε να συνδέεται και με θετικές έννοιες όπως η «διαφάνεια», ενώ η «Δημιουργικότητα» ορίστηκε με αξίες όπως η «περιέργεια» και η «ελευθερία σκέψης». Κάποια από τα ερωτήματα που συζητήθηκαν ήταν:
- Μηχανισμοί και δομές: Πώς αναπτύσσονται επιχειρησιακοί μηχανισμοί που μπορούν να αφομοιώνουν τις πληροφορίες σε έναν συνεχώς μεταβαλλόμενο κόσμο;
- Ανθρώπινο δυναμικό: Πώς αξιοποιούνται και αναπτύσσονται οι γνώσεις των δημοσίων λειτουργών για να λύνουν προβλήματα με δημιουργικότητα;
- Συνεργασία: Πώς δημιουργούνται σταθερά κανάλια επικοινωνίας και συνεργασίας της δημόσιας διοίκησης με κατοίκους, ακαδημαϊκούς, επιχειρηματίες και κοινότητες;
- Αξίες: Πώς αφομοιώνονται οι αξίες του σήμερα στη δημόσια διοίκηση (συμπεριληπτικότητα, συμμετοχή, ισότητα κ.λπ.);
2ο session: Η αποτελεσματικότητα της Δημιουργικής Γραφειοκρατίας
Η δεύτερη θεματική ενότητα του συνεδρίου εστίασε στην αποτελεσματικότητα της «δημιουργικής» γραφειοκρατίας», η οποία αντιστοιχεί στο Δεύτερο Επίπεδο του Παγόβουνου, το Pattern Level. Σε αυτό το επίπεδο, παρατηρούμε μοτίβα (Patterns), παρόμοια συμβάντα δηλαδή που λαμβάνουν χώρα διαχρονικά στη Δημόσια Διοίκηση. Η συνεδρία, με ομιλητές τους Μάνο Κιτσέλλη (συνεργάτη Υπουργού ανάπτυξης, τέως Αντιδήμαρχος Δήμου Καισαριανής), Παρασκευή Κούρτη (Γραφείο Δημάρχου Δήμου Θεσσαλονίκης), Νάντια Μπέσσα (Υπεύθυνη Τεχνικής Γραμματείας ΣΒΑΑ ΠΚΜ) και Παρασκευή Ταράνη (Προϊσταμένη Τμήματος Βιώσιμης Αστικής Ανάπτυξης, ΜΑΘ Α.Ε.), διερεύνησε τα στοιχεία που δημιουργούν και συντηρούν τα μοτίβα της γραφειοκρατίας – δηλαδή τις Πολιτικές, τις διαδικασίες και τις σχέσεις – όπως οι Νόμοι, η άτυπη επικοινωνία και η σχέση πολιτικής-διοίκησης. Στόχος της ενότητας ήταν να απαντήσει στο πώς ξεπερνιούνται αυτά τα εμπόδια και τι χρειάζεται να αλλάξει για την ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών.
- Μάνος Κιτσέλλης: Τόνισε την ανάγκη για εκπαίδευση ως λύση στο χάσμα Δήμου-Πολίτη «Το κράτος πρέπει να κατέβει και να εκπαιδεύσει τους πολίτες: γιατί και τι πρέπει να κάνουν».
- Παρασκευή Κούρτη: Επεσήμανε τον ρόλο της άτυπης δομής «Καλή η επίσημη επικοινωνία αλλά η ανεπίσημη κουλτούρα καλά κρατεί στην Ελλάδα. Πως το ενσωματώνουμε αυτό;».
- Νάντια Μπέσσα: Τόνισε τη σημασία της πρακτικής ευκολίας στις διαδικασίες «Δεν θέλουμε απλά κατανοητό, θέλουμε να είναι βολικό, για να είναι εύκολο στην εφαρμογή του».
- Παρασκευή Ταράνη: Περιέγραψε τη δομική αστοχία της διοίκησης «Η δημόσια διοίκηση είναι ένα ακορντεόν αποκέντρωσης και συγκεντρωτισμού».
Η συνεδρία κατέληξε στο ότι η αποτελεσματικότητα της διοίκησης εξαρτάται από την αλλαγή των πολιτικών και διαδικασιών που συντηρούν τα αρνητικά μοτίβα. Συγκεκριμένα, αναφέρθηκαν τα εξης:
- Ευθύνη επικοινωνίας και εκπαίδευσης: Η βασική ευθύνη για τη γεφύρωση της απόστασης μεταξύ Δήμου και κατοίκων βαραίνει τον πομπό (το κράτος), καθώς υπάρχει άγνοια ως προς τη λειτουργία των Δήμων και των δημόσιων χώρων. Το κράτος πρέπει να αναλάβει ενεργό ρόλο και να εκπαιδεύσει τον πολίτη για να καταστεί ενεργός και υπεύθυνος. Επιπλέον, οι δημόσιες πολιτικές πρέπει να είναι εύκολες στην εφαρμογή τους, πέρα από το να είναι απλώς κατανοητές.
- Αλλαγή διαδικασιών και κινήτρων: Για να ξεπεραστεί η δυσκαμψία του «δεν γίνεται», η αλλαγή πρέπει να ξεκινά με τη δέσμευση και την ολιστική ενημέρωση των εργαζομένων. Μια ρεαλιστική αλλαγή που θα ενίσχυε τη δημιουργικότητα και το κίνητρο των εργαζομένων είναι η μεταφορά του οράματος και του μηνύματος από τους πολιτικούς προϊσταμένους προς τους υπαλλήλους, πριν τους ζητηθούν ευθύνες (αξιολόγηση). Τονίστηκε η ανάγκη για συνέπεια στα νέα συστήματα και στις διαδικασίες, καθώς και η αντιμετώπιση του προβλήματος του μακροπρόθεσμου σχεδιασμού που ξεπερνά την πολιτική/εκλογική χρονική διάσταση.
- Δομικά εμπόδια και σχέσεις: Στο επίπεδο των σχέσεων και των δομών, τονίστηκε ότι η κουλτούρα συνεργασίας απουσιάζει σε μεγάλο βαθμό στην Ελλάδα, με τη ρίζα του προβλήματος να είναι κυρίως πολιτισμική. Η συνεργασία θα έπρεπε να είναι θεσμοθετημένη, καθώς η έλλειψη ενδιάμεσου επιπέδου μητροπολιτικής διακυβέρνησης καθιστά τη δημόσια διοίκηση ένα «ακορντεόν αποκέντρωσης και συγκεντρωτισμού». Αυτή η δομική αστοχία οδηγεί σε μη ανάληψη ευθύνης για σύνθετα προβλήματα, δεδομένου ότι «κανείς δεν είναι πραγματικά υπεύθυνος».
Η γενική διαπίστωση που προέκυψε ήταν ότι η κουλτούρα του σχεδιασμού, και πόσο μάλλον του συμμετοχικού σχεδιασμού, δεν είναι δεδομένη στη χώρα μας. Η ρίζα της αδυναμίας συνεργασίας και συμμετοχής είναι κυρίως πολιτισμική και εκπαιδευτική.
3ο session: Παραδείγματα ενδυνάμωσης της Συμμετοχής και βασικά διδάγματα
Η τρίτη θεματική ενότητα του συνεδρίου «Παραδείγματα ενδυνάμωσης της συμμετοχής των πολιτών», αντιστοιχεί στο επίπεδο των Underlying Structures (Δομικές Δομές) του Παγόβουνου. Αυτό το επίπεδο διερευνά τις δομές, τις πολιτικές και τις οργανωτικές ρυθμίσεις που προκαλούν τα ορατά μοτίβα (Trends) της δυσλειτουργίας. Σύμφωνα με τη συστημική προσέγγιση, οι δομές αυτές περιλαμβάνουν τους Θεσμούς/Νόμους, τους Οργανισμούς (όπως οι κυβερνήσεις, οι Δήμοι), τις Πολιτικές (όπως οι κανονισμοί, Νόμοι) και στοιχεία όπως ο πολεοδομικός σχεδιασμός. Η συνεδρία εστίασε στο πώς πρακτικά έργα μπορούν να τροποποιήσουν αυτές τις δομές και διαδικασίες ώστε να ενισχυθεί η συμμετοχή των πολιτών/τριών, μιας που «Δεν είναι δεδομένη η κουλτούρα του σχεδιασμού, και πόσο μάλλον του συμμετοχικού σχεδιασμού».
- Δήμος Νεάπολης-Συκεών & Περιβαλλοντική Οργάνωση Μαμαγαία (Βρώσιμο Δάσος)
Το έργο του 1ου αστικού Βρώσιμου Δάσους της Ελλάδας, το οποίο ξεκίνησε με τη σκέψη και τη βούληση του Δήμου να γίνει αστικός οπωρώνας, αντιμετώπισε αρχικά τη δυσπιστία του κόσμου, τις δυσκολίες της καινοτομίας και την έλλειψη διασύνδεσης των υπηρεσιών.
- Παρασκευή Γενίτσαρη (Αντιδήμαρχος Δήμου Νεάπολης-Συκεών): Τόνισε τη σημασία των δοκιμαστικών δράσεων (πιλότων) για να γίνουν οι νέες διαδικασίες αποδεκτές από τις υπηρεσίες και να αντιμετωπιστεί η διοικητική δυσκαμψία «Η έννοια του πιλότου μας βοήθησε να ξεκλειδώσουμε διαδικασίες». Η ίδια επεσήμανε την ανάγκη για συγκεκριμένο πλαίσιο-πρότζεκτ ώστε η συμμετοχή να είναι απτή και μικρή, καθώς η συμμετοχή των πολιτών/τριών δεν είναι δεδομένη και απαιτεί κόπο, διάβασμα και ενημέρωση.
- Περικλής Χατζηνάκος (Διευθυντής Μαμαγαία): Υπογράμμισε ότι για την επιτυχή συνεργασία μεταξύ ΚτΠ και Δήμου χρειάζεται «Το ελάχιστο σημείο εμπιστοσύνης». Τόνισε ότι οι συνεργασίες πρέπει να χαρακτηρίζονται από ολοκληρωμένη προσέγγιση στο σχεδιασμό και να είναι συγκροτημένες, ώστε να αποφεύγονται τα «πυροτεχνήματα».
- Δήμος Θεσσαλονίκης & ΜΑΘ Α.Ε. (Στεγαστική Πολιτική)
Το σχέδιο δράσης του προγράμματος Urbact – ROOF για την προσιτή στέγαση αναπτύχθηκε για να αντιμετωπίσει την πρόκληση της στεγαστικής κρίσης, αναδεικνύοντας τις ανάγκες για ολοκληρωμένο αστικό σχεδιασμό.
Ανδρέας Καραδάκης (Δήμος Θεσσαλονίκης): Ανέδειξε το κενό στις δομικές αντιλήψεις «Δεν είναι δεδομένη η κουλτούρα του σχεδιασμού, και πόσο μάλλον του συμμετοχικού σχεδιασμού». Τόνισε την ανάγκη για οριζόντια (μεταξύ τμημάτων του Δήμου) και κάθετη ολοκλήρωση του σχεδιασμού (μεταξύ επιπέδων διοίκησης), καθώς και για διατμηματική συνεργασία. Η συνεργασία μεταξύ του Δήμου Θεσσαλονίκης και της Αναπτυξιακής Μείζονος Αστικής Θεσσαλονίκης Α.Ε. (ΜΑΘ Α.Ε.) ήταν κρίσιμη και εξασφάλιζε τη μητροπολιτική διάσταση του ζητήματος, αφού το θέμα της στέγασης αφορά σε όλο το πολεοδομικό συγκρότημα.
- Δήμος Καλαμαριάς & Ίδρυμα Χάινριχ Μπελ (Κλιματικές Συνελεύσεις)
Η συνεργασία αυτή επικεντρώθηκε στις Συνελεύσεις Πολιτών για το κλίμα, ένα εργαλείο που κινητοποιεί ένα τυχαίο δείγμα πολιτών και τους εμπλέκει οργανικά στη χάραξη πολιτικών, ενισχύοντας τη δημοκρατία και τη συνευθύνη.
- Κυριακή Μεταξά (Ίδρυμα Χάινριχ Μπελ): Υπογράμμισε το βασικό δομικό εμπόδιο που αποθαρρύνει την εφαρμογή των προτάσεων των πολιτών/τριών, την ανάγκη για «μετάφραση των προτάσεων στη γλώσσα της γραφειοκρατίας».
- Νίκος Μισυρλής (Αντιδήμαρχος Δήμου Καλαμαριάς): Πρότεινε μια λύση για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης και την αντιμετώπιση του αισθήματος συμβολικής συμμετοχής «Πολύ σημαντικό είναι να υπάρχει έστω και κάτι πολύ μικρό προς υλοποίηση, για να κρατήσει την εμπιστοσύνη των πολιτών. Αυτή η υλοποίηση μπορεί να είναι ακόμα και άυλη, όπως συναντήσεις».
Η τρίτη συνεδρία αναγνώρισε ως βασικό εμπόδιο τη ριζωμένη έλλειψη κουλτούρας σχεδιασμού και συμμετοχής. Για την αντιμετώπιση της διοικητικής δυσκαμψίας και της έλλειψης διασύνδεσης των υπηρεσιών, κρίθηκε αποτελεσματική η χρήση έργων-πιλότων, τα οποία διευκολύνουν την αποδοχή της καινοτομίας από τις υπηρεσίες και συμβάλλουν στο «ξεκλείδωμα» των διαδικασιών. Για την επίλυση σύνθετων αστικών προβλημάτων, είναι απαραίτητος ο ολοκληρωμένος αστικός σχεδιασμός (integrated urban development), ο οποίος απαιτεί οριζόντια (μεταξύ τμημάτων του Δήμου) και κάθετη ολοκλήρωση (μεταξύ επιπέδων διοίκησης), καθώς και την ενσωμάτωση του μοντέλου στους δομικούς μηχανισμούς (mainstreaming).
Η επιτυχής ενδυνάμωση της συμμετοχής, η οποία δεν είναι δεδομένη, απαιτεί τη δημιουργία εμπιστοσύνης μεταξύ διοίκησης και κοινότητας, με τις δράσεις να λειτουργούν καλύτερα γύρω από ένα συγκεκριμένο, απτό και μικρό πλαίσιο-πρότζεκτ. Ωστόσο, η μεγαλύτερη δομική πρόκληση μετά τη διαβούλευση παραμένει η αδυναμία της διοίκησης να μεταφράσει τις προτάσεις των πολιτών στη γλώσσα της γραφειοκρατίας. Για να αποφευχθεί το αίσθημα συμβολικής συμμετοχής και να διατηρηθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών/τριών, είναι κρίσιμη η πολιτική βούληση για την υλοποίηση έστω και κάτι πολύ μικρού από τις προτάσεις. Η διαπίστωση της συνεδρίας ήταν ότι η πραγματική αλλαγή στη Δημόσια Διοίκηση επιτυγχάνεται μόνο με τη δημιουργία συστημάτων που επιτρέπουν στους εργαζομένους να λειτουργούν με φαντασία, ασφάλεια και συνεργασία.
4ο session: Πεποιθήσεις, αντιλήψεις και στερεότυπα για την ενεργή πολιτειότητα
Η τέταρτη συνεδρία του συνεδρίου «Πεποιθήσεις, αντιλήψεις και στερεότυπα για την ενεργή πολιτειότητα» αντιστοιχεί στη βάση του Παγόβουνου (The Mental Model Level). Τα Mental Models (Νοητικά Μοντέλα) είναι οι στάσεις, οι πεποιθήσεις, οι ηθικές αρχές, οι προσδοκίες και οι αξίες που επιτρέπουν στις δομές να συνεχίζουν να λειτουργούν όπως έχουν συνηθίσει. Αυτές οι πεποιθήσεις, οι οποίες συχνά μαθαίνονται υποσυνείδητα από την κοινωνία ή την οικογένεια, αποτελούν τη βαθύτερη Κουλτούρα και είναι εκείνες για τις οποίες συχνά δεν έχουμε επίγνωση. Η σημασία αυτού του επιπέδου είναι καθοριστική, καθώς, όπως τονίστηκε, «Η κουλτούρα τρώει τη στρατηγική για πρωινό». Ο Ηλίας Νικολαΐδης, Διευθυντής Περιεχομένου της διαΝΕΟσις, παρουσίασε στατιστικά στοιχεία και δεδομένα από την έρευνα «Τι πιστεύουν οι Έλληνες» (2024), εξετάζοντας αυτές τις βαθύτερες πολιτισμικές παραμέτρους που επηρεάζουν τις δημοκρατικές αντιλήψεις και την ενεργή συμμετοχή στην Ελλάδα.
Η ανάλυση των δεδομένων αποκάλυψε βαθιά ριζωμένες πολιτισμικές παραμέτρους που αποτελούν τη βάση των ορατών προβλημάτων της Δημόσιας Διοίκησης:
- Διάχυτη κοινωνική δυσπιστία: Η έρευνα κατέδειξε ότι οι Έλληνες/ίδες εμφανίζουν υψηλό βαθμό κοινωνικής δυσπιστίας. Το 83.9% πιστεύει ότι «πρέπει να είναι κανείς ιδιαίτερα προσεκτικός/ή στις συναλλαγές με τους ανθρώπους».
- Χαμηλή εμπιστοσύνη στους θεσμούς: Η εμπιστοσύνη στη Δημόσια Διοίκηση εμφανίζεται χαμηλή, στο 30.4% το 2025 (μειωμένη από το 43.3% του 2017). Οι πολίτες/τριες αξιολογούν αρνητικά σημαντικές υπηρεσίες, όπως οι Δικαστικές υπηρεσίες (26.7% θετικά/μάλλον θετικά), τα Νοσοκομεία/Φορείς Δημόσιας Υγείας (32.2%) και οι Εφορίες/Οικονομικές υπηρεσίες (37.7%).
- Αίσθημα πολιτικής αδυναμίας: Μόνο το 37.9% των πολιτών/τριών πιστεύει ότι το πολιτικό σύστημα στην Ελλάδα τους επιτρέπει να έχουν λόγο σε αυτό που κάνει η κυβέρνηση. Επίσης, μόνο το 13.1% ενδιαφέρεται «πολύ» για την πολιτική (36.5% ενδιαφέρεται «αρκετά»).
- Αντιλήψεις για τον έλεγχο του μέλλοντος: Υπάρχει βαθιά ριζωμένη πεποίθηση ότι το μέλλον βρίσκεται εκτός του προσωπικού ελέγχου. Το 71.5% συμφωνεί/μάλλον συμφωνεί ότι «το τι θα συμβεί στο μέλλον είναι κάτι που βρίσκεται έξω από τον έλεγχό μου».
- Κυρίαρχα συναισθήματα: Τα κυρίαρχα συναισθήματα που διακατέχουν τους πολίτες/τις πολίτισσες είναι η ανασφάλεια (49.9%) και η απογοήτευση (44.3%), ενώ η αισιοδοξία παραμένει χαμηλή (21.7%). Η κυρίαρχη ανησυχία αφορά την οικονομική κατάσταση της χώρας (49.1%).
Τα δεδομένα από την έρευνα της διαΝΕΟσις «Τι πιστεύουν οι Έλληνες» (2024) ανέδειξαν μια σειρά από βαθιά ριζωμένες αντιλήψεις που υπονομεύουν άμεσα την ενεργή πολιτειότητα. Καταρχάς, η γενικευμένη κοινωνική δυσπιστία είναι κυρίαρχη, με το συντριπτικό 83.9% των Ελλήνων/ίδων να πιστεύει ότι «πρέπει να είναι κανείς ιδιαίτερα προσεκτικός/ή στις συναλλαγές με τους ανθρώπους», γεγονός που αποτελεί τροχοπέδη για τη συνεργασία και τη συλλογική δράση. Παράλληλα, η εμπιστοσύνη στη Δημόσια Διοίκηση καταγράφεται σε χαμηλά επίπεδα (30.4% το 2025), επιβεβαιώνοντας μια παγιωμένη αρνητική στάση απέναντι στους θεσμούς, με σημαντικές υπηρεσίες (Δικαστικές, Υγείας, Οικονομικές) να αξιολογούνται αρνητικά από τη μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών/τριών.
Αυτές οι πεποιθήσεις μεταφράζονται σε ένα ισχυρό Mental Model πολιτικής αδυναμίας. Μόνο το 26.5% των πολιτών/τριών πιστεύει ότι το πολιτικό σύστημα στην Ελλάδα τους επιτρέπει να έχουν λόγο σε αυτό που κάνει η κυβέρνηση. Αυτή η χαμηλή αίσθηση πολιτικής επίδρασης (low efficacy) είναι ο πιο σημαντικός αποτρεπτικός παράγοντας για την ενεργή πολιτειότητα, καθώς η πεποίθηση ότι η συμμετοχή είναι αναποτελεσματική εξαλείφει το κίνητρο για εμπλοκή σε διαβουλεύσεις, έργα ή συλλογικές διεκδικήσεις. Η αδράνεια αυτή ενισχύεται από τη γενική αντίληψη ότι το μέλλον βρίσκεται εκτός του προσωπικού ελέγχου (71.5% συμφωνεί/μάλλον συμφωνεί). Όταν επικρατούν τα συναισθήματα της ανασφάλειας (49.9%) και της απογοήτευσης (44.3%), οι πολίτες/τριες τείνουν να υιοθετούν μια παθητική στάση. Συνεπώς, η τελική διαπίστωση είναι ότι για να ανατραπούν τα ορατά μοτίβα δυσλειτουργίας (Trends) και να ενισχυθεί η ενεργή πολιτειότητα, πρέπει να δοθούν στους πολίτες λόγοι για να πιστέψουν ότι η συμμετοχή τους έχει αντίκτυπο και ότι οι θεσμοί είναι αξιόπιστοι.
Το συνέδριο «Δημιουργική Γραφειοκρατία» ολοκλήρωσε μια πορεία μέσα από τα τέσσερα επίπεδα του Παγόβουνου, αποκαλύπτοντας τις συστημικές προκλήσεις και ευκαιρίες της Δημόσιας Διοίκησης. Η διαδρομή από τα ορατά συμπτώματα (Events), όπως η νοοτροπία του «δεν γίνεται», στα επαναλαμβανόμενα μοτίβα (Patterns), όπως ο βραχυπρόθεσμος σχεδιασμός, και από εκεί στις υποκείμενες δομές (Structures), όπως η έλλειψη μητροπολιτικής διακυβέρνησης, κατέληξε στον πυρήνα του προβλήματος: τα νοητικά μοντέλα (Mental Models) της διάχυτης δυσπιστίας.
Το κεντρικό συμπέρασμα είναι ότι η μετάβαση σε ένα μοντέλο δημιουργικής και συμμετοχικής διακυβέρνησης δεν μπορεί να επιτευχθεί μόνο με τεχνικές μεταρρυθμίσεις. Το συνέδριο ανέδειξε το θεμελιώδες δίλημμα: οι επιφανειακές παρεμβάσεις είναι καταδικασμένες να αποτύχουν εάν δεν συνοδεύονται από μια στρατηγική, μακροπρόθεσμη προσπάθεια για την αναδόμηση της εμπιστοσύνης και την εξέλιξη των πολιτισμικών αξιών μας.
Η πρόκληση είναι συστημική και, ως εκ τούτου, απαιτεί μια ολιστική προσέγγιση. Όπως διατυπώθηκε εύστοχα, η λύση βρίσκεται στη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών «Αν θέλουμε πραγματική αλλαγή στη Δημόσια Διοίκηση, χρειαζόμαστε συστήματα που επιτρέπουν στους εργαζομένους να κάνουν τη δουλειά τους με φαντασία, ασφάλεια και συνεργασία».
